7 Reisafstand naar de basisschool

In dit hoofdstuk wordt gekeken naar de reisafstand van het woonhuis naar de basisschool. Hierbij gebruiken wij tevens de term ‘voorbijlopers’.

Het verschijnsel voorbijlopen hangt samen met verschillende factoren, zoals voorkeuren voor bepaalde onderwijsconcepten of denominatie, en/of de sociale samenstelling van scholen. Hierdoor kan het aandeel voorbijlopers een belangrijke indicator zijn voor (keuzegedreven) segregatie in het onderwijs. Daarnaast kijken we in dit hoofdstuk naar de gemiddelde hemelsbrede afstand in meters naar de basisschool. Door naast voorbijlopers te kijken naar de reisafstand proberen we een volledig beeld neer te zetten van keuzes van ouders.

In de gemiddelde reisafstand naar de basisschool uitgesplitst naar opleidingsniveau van ouders zien we een duidelijk en consistent patroon (zie figuur 17). Leerlingen met laagopgeleide ouders (basisonderwijs, vmbo, mbo1) leggen de kortste afstand af en leerlingen met hoogopgeleide ouders (hbo, wo) leggen de grootste afstand af naar de basisschool. 

Dit patroon is in alle jaren zichtbaar en laat zien dat naarmate het opleidingsniveau van ouders hoger is, de gemiddelde afstand tot de gekozen basisschool toeneemt. Dit wijst erop dat ouders met een hoger opleidingsniveau vaker kiezen voor een basisschool die verder van huis ligt, terwijl ouders met een lager opleidingsniveau vaker een basisschool in de directe omgeving kiezen.

Tegelijkertijd is er een lichte trend zichtbaar waarbij ouders met een gemiddeld opleidingsniveau in de loop der tijd verder reizen naar de basisschool, terwijl de gemiddelde afstand voor hoogopgeleide ouders juist enigszins afneemt. Hierdoor wordt het verschil in reisafstand tussen middelbaar en hoogopgeleide ouders kleiner.

Wanneer we kijken naar de gemiddelde reisafstand naar de basisschool uitgesplitst naar gestandaardiseerd huishoudinkomen, zien we een minder eenduidig patroon dan bij opleidingsniveau van ouders (zie figuur 18). In de eerste jaren (2018–2022) is er nog sprake van een duidelijk verschil: leerlingen uit huishoudens met een hoog inkomen leggen de grootste afstand af, gevolgd door middeninkomens en vervolgens lage inkomens, die de kortste afstand afleggen.

Dit verandert in 2024. De gemiddelde reisafstand voor leerlingen uit lage inkomens stijgt relatief sterk, terwijl de afstand voor hoge inkomens juist afneemt. Hierdoor zijn de verschillen tussen inkomensgroepen in 2024 grotendeels verdwenen en liggen de afstanden dicht bij elkaar. Dit wijst er mogelijk op dat de keuze voor een basisschool steeds minder afhankelijk is van het huishoudinkomen, in tegenstelling tot opleidingsniveau.

Figuur 19 laat zien dat leerlingen met een Europese achtergrond het verst naar de basisschool reizen, wat mogelijk wijst op een specifieke schoolkeuze, zoals een internationale basisschool. Kinderen geboren buiten Europa reizen het minst ver naar de basisschool, al zien we dat deze afstand over de jaren groter wordt. In 2024 is dit bijna gelijk aan de reisafstand die leerlingen geboren in Nederland afleggen, waarvan de reisafstand is afgenomen sinds 2020.