Samenvatting

De samenstelling van de leerlingenpopulatie in de gemeente Groningen verandert. Het totaal aantal leerlingen neemt af, terwijl het aandeel leerlingen met hoogopgeleide ouders en het aandeel leerlingen met een migratieachtergrond toeneemt.

Onderwijssegregatie ontwikkelt zich verschillend per kenmerk. In het basisonderwijs is sprake van een duidelijke toename van segregatie naar opleidingsniveau van ouders, vooral in het bijzonder onderwijs. Dit betekent dat leerlingen van hoog- en laagopgeleide ouders steeds vaker geconcentreerd raken op verschillende scholen, waardoor zij elkaar minder vaak ontmoeten. Voor huishoudinkomen blijft het beeld relatief stabiel. Het aandeel scholen met hoge segregatie blijft substantieel, maar er is geen duidelijke trend van toe- of afname in segregatie. Voor migratieachtergrond is juist het tegenovergestelde zichtbaar: de segregatie neemt af. Basisscholen worden in toenemende mate gemengder, waardoor leerlingen met een verschillende herkomst elkaar vaker ontmoeten dan voorheen.

In het voortgezet onderwijs zijn deze patronen minder uitgesproken, maar vergelijkbaar. Segregatie naar opleidingsniveau blijft zichtbaar, terwijl verschillen naar inkomen en migratieachtergrond over het algemeen stabiel blijven of licht afnemen. Tegelijkertijd blijft een aanzienlijk deel van de scholen een relatief eenzijdige leerlingenpopulatie houden.

In Nederland hebben we openbare en bijzondere basisscholen³. Bijzondere basisscholen geven les op basis van een geloof, levensovertuiging of een onderwijsconcept. Openbare basisscholen zijn voor iedereen toegankelijk, ongeacht geloof, levensovertuiging of achtergrond. Op bijzondere basisscholen neemt de segregatie naar opleidingsniveau van de ouders toe, terwijl de segregatie naar inkomen en migratieachtergrond op openbare basisscholen afneemt. Dit betekent dat bijzondere basisscholen steeds vaker leerlingen aantrekken van ouders met vergelijkbare opleidingsniveaus, terwijl openbare basisscholen juist gemengder zijn geworden naar huishoudinkomen en migratieachtergrond.

De analyse van reisafstanden laat zien dat schoolkeuze een belangrijke rol speelt. Het aandeel leerlingen dat niet naar een nabijgelegen school gaat (voorbijlopers) verschilt sterk tussen wijken en is het hoogst waar het aanbod en de keuzemogelijkheden groter zijn. Leerlingen van hoger opgeleide ouders reizen gemiddeld verder naar school dan leerlingen van lager opgeleide ouders. Dit wijst erop dat met name deze groep actiever gebruikmaakt van de beschikbare keuzemogelijkheden, wat kan bijdragen aan verschillen in de samenstelling van scholen.

De resultaten laten zien dat onderwijssegregatie in Groningen niet alleen wordt bepaald door woonpatronen, maar in toenemende mate door keuzegedrag en voorkeuren van ouders. Met name hoger opgeleide ouders lijken vaker voor specifieke scholen te kiezen, wat kan leiden tot clustering van vergelijkbare leerlingen. Tegelijkertijd ontwikkelen verschillende vormen van segregatie zich niet in dezelfde richting: waar verschillen naar migratieachtergrond afnemen, nemen verschillen naar opleidingsniveau juist toe. Deze ontwikkelingen sluiten aan bij landelijke en stedelijke trends. Ook daar blijft segregatie naar inkomen stabiel, neemt segregatie naar migratieachtergrond af en ontstaat juist meer clustering van leerlingen met hoogopgeleide ouders. Voor Groningen geldt dat deze processen minder sterk zijn dan in andere grote steden, zoals in Amsterdam of Rotterdam, maar dezelfde mechanismen zijn zichtbaar.

Onderwijssegregatie in de gemeente Groningen lijkt van karakter te veranderen. De resultaten wijzen erop dat schoolkeuze en voorkeuren van ouders een steeds belangrijkere rol spelen bij het ontstaan en in stand houden van segregatie. Deze keuzegedreven verschillen dragen bij aan verschillen tussen scholen en kunnen de kansenongelijkheid tussen leerlingen versterken.